Ik herinner me nog een spotprent uit de geschiedenisboeken. Daarop zag je een echtpaar uit de gegoede burgerij uit het raam naar buiten kijken waar een massa arbeiders demonstreert voor stemrecht. Eronder stond maar één enkel zinnetje wat de sfeer van die tijd uitstekend beschrijft: “Is het niet om te gieren? Die bende wil hetzelfde kiesrecht hebben als ik!” Volgens de conservatieve liberalen in de 19e eeuw had die ‘bende’ geen recht op stemmen aangezien ze geen benul hadden van de politieke kwesties.
Nu is het 2009. Iedereen betaalt belasting, iedereen heeft kiesrecht. Wanneer een politieke leider die stemmen wilt winnen, moet hij dit waard zijn. En of hij dit waard is, wordt afgemeten aan zijn mediaoptreden. Zestig jaar verschil en de wereld lijkt totaal omgedraaid te zijn.
De media heeft een immens grote invloed op het stemgedrag van de burgers. Ging het vroeger nog om de boodschap die de verschillende politici brachten, daar gaat het nu om de persoonlijkheid van desbetreffende politici. Wanneer je in de kranten zoekt naar berichten over de Amerikaanse presidentskandidaten van dit jaar, krijg je de volgende koppen: ‘Obama jong, knap en zongebruind’, ‘Obama koopt beste zendtijd’, ‘Palin gezond’, ‘Michelle wordt first lady’, ‘Ook astronauten stemmen’, ‘McCain stemt in Phoenix’, ‘Halfbroer wacht in spanning af’, ‘McCain is echte actieheld’ en ga zo maar door. Ik heb in geen van deze krantenkoppen één fractie van de standpunten van de presidentskandidaten kunnen vinden.
Een belangrijk gevolg van dit soort media-aandacht is dat er steeds meer burgers gebruik maken van hun stemrecht. Doordat de media zó veel aandacht aan verkiezingen en politici besteden, wordt de kijker er veel eerder toe aangezet om een standpunt in te nemen. En daarbij, wat belangrijker is, zij komen voor dit standpunt uit. Dit blijkt uit diezelfde Amerikaanse presidentsverkiezingen van dit jaar, de opkomst van stemgerechtigden die ook daadwerkelijk gingen stemmen is met 10% gestegen. Het politiek burgerschap groeit.
Maar nu is de belangrijkste vraag: Stemmen deze ‘politiek bewuste burgers’ voor de boodschap die een politici brengt, of stemmen zij voor het karakter dat de politici in de media neerzet?
Laten we de laatste Amerikaanse presidentsverkiezingen weer als voorbeeld nemen. Uit onderzoek bleek dat de meeste Amerikanen niet meer dan drie concrete standpunten van de ‘strijdende’ partijen konden noemen. Ook bij de verkiezingen van 2004 richtte maar 10% van de kiezers zich op het politieke programma of de doelstellingen van de kandidaten. Dat standpunt waar zij voor uitkomen heeft dus veel meer betrekking op het uiterlijk van de presidentskandidaat, dan om zijn politieke doelstellingen.
En als ik naar mezelf kijk, ik heb ook niet veel meegekregen van de boodschap die beide presidentskandidaten wilden brengen. Ik ben zelf politiek neutraal en wil me er totaal niet mee bezig houden, maar heb deze Amerikaanse presidentsverkiezingen toch met belangstelling gevolgd. Ik ben namelijk wel in de media geïnteresseerd, vooral in de manier waarop zij verhalen en personen neerzetten. En dat laatste is eigenlijk het enige wat de media, maar ook de politici zelf, doen. Zij zetten een persoon neer, een karakter, een idool, een individu waar mensen zich mee kunnen vereenzelvigen. De nadruk ligt zo sterk op dit individu, zijn hond, zijn vrouw, zijn kinderen en zijn dagelijkse bezigheden, dat zijn boodschap eronder gebukt gaat. Het enige wat ik heb meegekregen is dat McCain een republikein is en Obama voor de democratische leringen staat.
En zelfs dàt heb ik, voor de zekerheid, nog even na moeten googlen…
Als die conservatieve liberaal van de 19e eeuw nu nog zou leven, dan zou hij zich in het geheel niet druk maken om het feit of die ‘bende’ wel of geen verstand van politieke kwesties heeft. Nee, hij zou zich veel meer druk maken om de presentatie van ‘zijn’ politieke kandidaat in de media. Want hoe oppervlakkiger die presentatie, hoe meer ‘bendes’ er stemmen. En welke toekomstplannen deze kandidaat heeft? Dat merken we vanzelf wanneer we geen keus meer hebben…
